Agirê Evîndarî – Cegerxwîn

Agirê Evîndarî

Şev tev çûye îdî ma tu hew tê lo
Ez ranazim, kengî bê te xew tê lo
Xanî bûye zindan tê de ranazim
Ta sipîdê qîr û nal û tew tê lo

Te j’min dil bir carek mi j’ter nego na,
Te rû kul kir carek mi j‘ter nego na
Ma ji bo çi, îro tu j’min xeyîdye?
Te ji min çidkir, carek mi j’ter nego na

Ay dil, ay dil, ma kes nîn e mîna wî?
Bo çi her dem wer dilxwazê dîna wî?
Ahî dema destê wî l’bin serê min!
Bi min xweş tê gelek hilm û bîna wî

Tenê hiştim ay dil îşev çima çû?
Wî ez kuştim, ay dil îşev çima çû?
Rabe peykev ay dil zû wî werîne
Tev biriştim ay dil îşev çima çû?

Cegerxwîn

Cegerxwin Kî Ye

Şêxmûs Hesen, bi navê xwe yê din Cegerxwîn, (1903-22.10.1984), yek ji helbestvanên herî mezin yên gelê kurd e.

Jidayikbûn û Zaroktî

Cegerxwîn bi navê Şêxmûs ji dê û bavekî gundî-cotkar-belengaz di sala 1903′an de li gundê Hesarê hatiye cîhanê, ji yanzde xûşk û bira tenê sisê mane: Şêxmûs, Xelîl û Asya. Di sala 1918′an de bavê wî Hesen li bajarê Amûdê serê xwe danî û çûye ser heqiya xwe. Di sala 1919′an de li gundê Bêdir-Memo diya wî Eyşan ya heftê salî jî serê xwe danî û çûye ser heqiya xwe. Cegerxwîn pêlakê li cem xusk û birayê xwe maye.

Berhem:

Helbest

* Dîwana yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Şam
* Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Şam
* Dîwana siyem: Kîme Ez? 1973 Beyrûd
* Dîwana çarem: Ronak, Weşanên Roja Nû, 1980 Stockholm
* Dîwana pêncem: Zend-Avista, Weşanên Roja Nû, 1981 Stockholm
* Dîwana sesem: Sefeq, Weşanên Roja Nû 1982 Stockholm
* Dîwana heftem: Hêvî, Weşanên Roja Nû 1983 Stockholm
* Dîwana hestem: Astî, Weşanxana Kurdistan, 1985 Stockholm

Ziman û Ferheng

* Destûra Zimanê kurdî, 1961 Bexda
* Ferheng, perçê yekem,1962 Bexda
* Ferheng, perçê diwem,1962 Bexda

Dîrok
* Tarîxa Kurdistan, 3 cilt, 1985-1987, Stockholm.

Cegerxwîn Kimdir?

Cigerxwîn ya da Cegerxwîn (d. 1903 Mardin, Osmanlı İmparatorluğu; ö. 22 Ekim 1984 Stockholm, İsveç), Kürt şair, yazar ve tarihçi.

Hayatı

Cigerxwîn 1903 yılında Batman’in Gercüş ilçesine (o donem mardin’e bagli) bağlı Hesar Köyü’nde Şehmus Hasan olarak dünyaya gelmiştir. 1914 yılında I. Dünya Savaşı’nın başlaması sonucu ailesi ile birlikte Suriye’de bulunan Amude şehrine kaçmıştır. Daha sonra bu ülkede 1921′de İlahiyat Fakültesi’ni bitirerek din görevlisi olarak hizmet etmiştir.

1946 yılında Kamışlı’ya geçen Cigerxwîn burada aktif politikaya atıldı. Aynı yıl Civata Azadî û Yekîtiya Kurd (özgürlük meclisi ve kürt birliği) adlı siyasi yapılanmanın başına getirildi. Kendisi 1948 tarihinde Suriye Komünist Partisi ‘ne üye oldu. Altı yıl sonra Suriye Parlamentosu’na girebilmek için bu partiden mebus adaylığını ilan etti. 1957′de partisinden ayrılarak daha önce kurmuş olduğu Azadi (Özgürlük) örgütündeki kişilerle birlikte Suriye Kürt Demokrasi Partisi’ni kurdu. 1963 yılında siyasi düşüncelerinden ötürü Şam’da tutuklandı.

1969 yılında Kuzey Irak’a giderek orada bulunan Mustafa Barzani’nin ayaklanmasına destek verdi. 1973′te ise Lübnan’a geçerek şiir derlemeleri olan Kîme Ez? (Kimim ben?)’i yayımladı. 1976 yılında gizlice Suriye’ye giderek üç yıl boyunca İsveç’e kaçış planını hazırladı. Stockholm’e geldiğinde 76 yaşına giren Cigerxwîn burada diğer eserlerini yayımlamaya başladı. 81 yaşında burada hayatını kaybeden şairin cenazesi daha sonra Kamışlı’da defnedildi.

Eserleri
Şiirleri

* Diwan Dîwana yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Şam.
* Diwan Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Şam.
* Diwan Dîwana siyem: Kîme Ez? , 1973 Beyrut.
* Diwan Dîwana çarem: Ronak, Roja Nû Yayınevi, 1980 Stockholm.
* Diwan Dîwana pêncem: Zend-Avista, Roja Nû Yayınevi, 1981 Stockholm.
* Diwan Dîwana şeşem: Şefeq, Roja Nû Yayınevi, 1982 Stockholm.
* Diwan Dîwana heftem: Hêvî, Roja Nû Yayınevi, 1983 Stockholm.

Dil ve kültür hakkındaki eserleri

* Destûra Zimanê kurdî (Kürt dil bilgisi), 1961 Bağdat.
* Ferheng, perçê yekem (Sözlük, 1. Bölüm), 1962 Bağdat.
* Ferheng, perçê diwem (Sözlük, 2. Bölüm), 1962 Bağdat.

Tarih ile ilgili eseri

* Tarîxa Kurdistan (Kürdistan tarihi) (bu eseri ölümünden sonra yayımlanmıştır), 3 ciltli, 1985-1987, Stockholm.